Veelgestelde vragen over Q-koorts
De Q-koorts is de afgelopen winter veel in het nieuws geweest in verband met het ruimen van geiten op veehouderijen en de mogelijke risico's van deze veehouderijen voor de volksgezondheid.
Misschien heeft u vragen hierover. Hieronder treft u veel gestelde vragen en antwoorden aan. En u vindt hier een publieksfolder
Het RIVM, de GGD Gelre-IJssel en het Ministerie van LNV
De informatie over Q-koorts op de website van de gemeente Oude IJsselstreek is afkomstig van het RIVM en het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit. Deze organisaties hebben de regie bij de bestrijding van de Q-koorts. De GGD Gelre-IJssel voert voor de gemeente Oude IJsselstreek de infectieziektebestrijding bij mensen uit.
Meer informatie over de Q-koorts vindt u dan ook op de website van het RIVM (Q-koorts bij mensen) en het Ministerie van Lanbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (Q-koorts bij dieren en op veehouderijen). Voor specifieke gezondheidsvragen kunt u ook contact opnemen met de GGD Gelre-IJssel op het telefoonnummer: (088) 443 33 55.
Veel gestelde vragen over Q-koorts:
Wat is Q-koorts?
Q-koorts is een infectieziekte die van dieren kan overgaan op mensen. In Nederland zijn besmette melkgeiten en melkschapen de belangrijkste bron van de ziekte bij mensen. De meeste mensen lopen Q-koorts op door het inademen van lucht waar de bacterie inzit, tijdens de lammerperiode van geiten en schapen. De letter Q komt van het woord 'Query' dat 'vraag(teken)' betekent. De bacterie die Q-koorts veroorzaakt, Coxiella burnetii, was namelijk lang onbekend. De ziekte is voor het eerst vastgesteld bij slachthuispersoneel in Queensland, Australië. De bacterie kan lang overleven in het milieu.
Is er Q-koorts in de gemeente Oude IJsselstreek?
In de gemeente Oude IJsselstreek is er geen geval van Q-koorts vastgesteld.
In 2009 hadden ruim 2300 mensen in heel Nederland Q-koorts. Het gaat vooral om mensen in de provincies Noord-Brabant, Limburg, Gelderland en Utrecht. In deze provincies was in 2009 de kans om Q-koorts te krijgen kleiner dan 1 op de 1000.
Hoe groot is het aantal Q-koortspatiënten in Nederland?
Tot 2007 kwam Q-koorts bij mensen in Nederland nauwelijks voor. In 2007 was de eerste Q-koortsuitbraak in Noord-Brabant met circa 190 ziektegevallen. Ongeveer 20% van de mensen met klachten van Q-koorts, worden voor behandeling in het ziekenhuis opgenomen. Deze patiënten hebben meestal een longontsteking. In Nederland zijn in 2009 6 mensen overleden aan de gevolgen van Q-koorts. Deze mensen waren allen al zeer ernstig ziek voordat zij Q-koorts kregen.
Hoe herken ik Q-koorts?
Meer dan de helft van de mensen met Q-koorts heeft nagenoeg geen klachten. Ruim de helft van de mensen die besmet zijn met Q-koorts worden helemaal niet ziek. Krijgt u wel last, dan is dat gemiddeld 2-3 weken na de besmetting. Soms duurt het 6 weken. Mensen die wel klachten hebben, krijgen meestal (aanhoudende) koorts en heftige hoofdpijn. Andere klachten kunnen zijn: hoesten, spierpijn, gewrichtspijn, koude rillingen, nachtelijk zweten, malaise en vermoeidheid. Bij een ernstig verloop krijgen mensen een longontsteking met droge hoest en pijn op de borst. Sommige mensen krijgen een leverontsteking. Mannen hebben vaker last van Q-koorts dan vrouwen en ook mensen die roken worden vaker ziek. Veel mensen die Q-koorts hebben gehad, zijn daarna nog lange tijd moe.
Wat kan ik doen als ik klachten heb?
Ga naar de huisarts als u koorts heeft met hoofdpijn of hoesten, vooral als u in een gebied woont of bent geweest waar Q-koorts voorkomt. De huisarts beslist of bloedonderzoek nodig is. Ga zeker naar de huisarts als u denkt dat u Q-koorts heeft en u zwanger bent, een hartklepafwijking heeft of een hartoperatie heeft gehad in het verleden, of als u een afweerstoornis heeft, bijvoorbeeld door kanker of door medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken. Deze groepen mensen kunnen ernstiger ziek worden na besmetting. Als bij u Q-koorts is vastgesteld en u heeft klachten, dan krijgt u een antibioticumkuur. Let wel, ook na de Q-koorts kunt u lang last houden van vermoeidheid. Die vermoeidheid is niet te behandelen maar zal uiteindelijk wel verdwijnen. Bij chronische Q-koorts is vaak jarenlang behandeling met antibiotica nodig.
Wat is chronische Q-koorts?
Chronische Q-koorts is een zeer zeldzame vorm van Q-koorts (komt voor bij ongeveer 1-3% van alle patiënten) die jarenlang kan duren. Chronische Q-koorts begint sluimerend. U kunt last krijgen van benauwdheid, koorts, transpireren, vermoeidheid en vermageren. De meeste mensen met chronische Q-koorts hebben een ontsteking aan de hartkleppen (endocarditis). Chronische Q-koorts komt meestal voor bij patiënten met een afweerstoornis en hartpatiënten. Bij zwangere vrouwen kan een eerder doorgemaakte Q-koortsinfectie tot chronische Q-koorts leiden.
Kan ik anderen besmetten?
Nee, u kunt geen andere mensen besmetten als u Q-koorts heeft. U kunt dus gewoon naar uw werk of school gaan als u zich niet meer ziek voelt. Q-koorts is niet van mens-op-mens overdraagbaar.
Hoe kan ik Q-koorts oplopen?
Q-koorts kunt u oplopen door het inademen van lucht waar de bacterie in zit. De bacterie komt in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten of schapen vanaf februari tot en met mei. Vooral vruchtwater en de moederkoek van besmette dieren bevatten grote hoeveelheden bacteriën. De bacterie kan ook in melk, mest en urine zitten, maar niet in het vlees van de geit of het schaap. Andere dieren zoals koeien en huisdieren kunnen ook besmet zijn en de infectie overdragen op mensen. In Nederland is dit nog niet of nauwelijks gebeurd. De bacterie kan maanden tot jaren overleven in de omgeving. U loopt het meeste risico op besmetting tijdens de lammerperiode van februari tot en met mei. De tijd tussen besmetting en het ontstaan van klachten is gemiddeld 2-3 weken, oplopend tot 6 weken. Daarom worden de meeste mensen ziek van maart tot en met juli. Buiten deze periode is het risico om Q-koorts op te lopen gering.
Waar kan ik Q-koorts oplopen?
Op www.rivm.nl/q-koorts staat een kaart met de gebieden waarin zich besmette bedrijven bevinden. Hoe dichter bij het bedrijf, hoe groter de kans op het inademen van de bacterie. De bacterie komt in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten en schapen. In de literatuur is beschreven dat de bacterie over afstanden van kilometers kan verwaaien. Aangenomen wordt dat er een verhoogde kans is op het oplopen van Q-koorts in een cirkel van 5 km rond een besmet bedrijf.
U kunt ook Q-koorts oplopen door direct contact met besmette geiten en schapen. De bacterie kan op kleding en schoenen zitten, bijvoorbeeld van iemand die heeft geholpen bij de bevalling van besmette schapen of geiten. Als u vervolgens in aanraking komt met die kleding kunt u besmet raken.
Kan ik Q-koorts krijgen van geitenmelk en geitenkaas?
Gepasteuriseerde geiten-, schapen- en koeienmelk kunt u veilig drinken, want daarin zijn de aanwezige bacteriën inactief gemaakt. Bijna alle geitenkazen zijn van gepasteuriseerde melk gemaakt: alleen in boerderijwinkels en boerenmarkten zijn soms kazen van rauwe melk te koop. Zachte en harde geitenkazen van gepasteuriseerde melk kunt u dus veilig eten. Voor het advies over rauwmelkse kazen van geitenmelk: zie hieronder.
Kan ik Q-koorts krijgen van rauwe melk of rauwe kaas?
Er is een gering risico op besmetting via rauwe melk. Er mogen geen producten worden gemaakt van rauwe geitenmelk van besmette geitenbedrijven. Pasteurisatie van de melk neemt het risico op het oplopen van Q-koorts via de melk of kaas weg. Als een bedrijf besmet is met Q-koorts (of verdacht is) geldt er op basis van Europese verordening een pasteurisatieplicht.
Er is een kleine kans dat een bedrijf al besmet is voordat dit wordt opgemerkt, daarom is de mogelijkheid dat u Q-koortsbacteriën binnenkrijgt via (producten van) rauwe melk niet geheel uit te sluiten. Het is nooit verstandig om rauwe melk te drinken en producten van rauwe melk te eten. In deze producten kunnen verschillende ziekmakende bacteriën voorkomen.
Kan ik Q-koorts krijgen door het eten van vlees?
De bacterie zit niet in het vlees van de dieren. De ziekteverwekker kan ondanks de slachthygiëne, incidenteel ook terechtkomen op het vlees. De kans daarop is echter zeer klein. Zeker als u het vlees goed verhit loopt u geen risico op Q-koorts door het eten van vlees.
Kan ik Q-koorts krijgen als ik op vakantie ga in een gebied met Q-koorts?
Wel als u er tijdens de lammerperiode bent (februari tot en met mei) en als u dichtbij een besmet bedrijf verblijft (binnen een cirkel van 5 kilometer). Ook geldt hoe langer u in een gebied waar Q-koorts voorkomt bent, hoe meer risico u loopt. Neem contact op met uw huisarts als u na een bezoek aan een gebied waar Q-koorts voorkomt klachten heeft als koorts met hoofdpijn of hoesten. Zwangere vrouwen, hartpatiënten of mensen met een afweerstoornis moeten extra alert zijn op klachten.
Ik heb contact met een geit , schaap of koe in een gebied waar Q-koorts voorkomt. Loop ik nu meer risico?
Hoe dichter en hoe langer men bij besmette dieren is geweest des te groter het (nog steeds kleine) risico op besmetting. Contact met een dier, uit een gebied waarvan bekend is dat dieren besmet zijn met Q-koorts, kan een verhoogde kans op besmetting geven. Het risico blijft klein.
Kan ik besmetting voorkomen?
Nee, u kunt besmetting niet voorkomen. U kunt de bacterie namelijk in een gebied waar Q-koorts voorkomt via de lucht inademen.
Wel kunt u de volgende maatregelen nemen als u in direct contact met dieren komt:
- Was uw handen met zeep en veel water na contact met dieren
- Was uw handen vóór het eten
- Eet niet tussen de dieren
- Eet geen voedsel dat op de grond is gevallen
- Kom niet bij zieke dieren of dieren die jongen krijgen
- Neem geen mest onder uw schoenen mee naar huis
- Draag een overall en laarzen bij het contact met dieren op een boerderij en laat de overall en laarzen op het bedrijf achter
- Beperk het contact met hooi, stro, mest, vruchtwater en moederkoek van geiten en schapenen doodgeboren dieren
- Beperk het contact met kleding en schoenen die op melkgeiten- en melkschapenbedrijven zijn gedragen als u tot een risicogroep behoort. Was dus bijvoorbeeld deze kleding niet.
Worden dieren ingeënt?
Ja, vanaf 2010 worden alle melkgeiten- en melkschapen in heel Nederland verplicht ingeënt tegen Q-koorts. Dit geldt ook voor geiten en schapen op kinder- en zorgboerderijen, dierentuinen en op bedrijven met meer dan gemiddeld contact tussen dieren en mensen zoals rondtrekkende schaapskuddes in natuurgebieden en bedrijven met lammetjesaaidagen. In 2008 en 2009 is in Nederland gestart met het vaccineren van melkgeiten, melkschapen, kinder- en zorgboerderijen in het gebied waar Q-koorts bij mensen werd vastgesteld (Noord-Brabant en een gedeelte van de provincies Gelderland, Utrecht en Limburg)
Is de ziekte meldingsplichtig bij dieren?
Ja, sinds 12 juni 2008 is Q-koorts als besmettelijke meldingsplichtige dierziekte aangewezen door de minister van LNV. De meldplicht beperkt zich tot melkgeiten en melkschapen. Vanaf 1 oktober 2009 zijn alle melkgeiten- en melkschapenbedrijven in Nederland verplicht om minstens eens in de 2 weken een tankmelkmonster op aanwezigheid van de Q-koortsbacterie te laten onderzoeken. Als een bedrijf positief voor Q-koorts bevonden wordt, moet dit bedrijf een aantal verplichte maatregelen opvolgen, zoals een uitmestverbod en mogen geen levende dieren worden vervoerd naar andere bedrijven. Voor besmette bedrijven geldt een bezoekersverbod.
Met behulp van de meldingsplicht wordt bekend waar de besmette bedrijven zich bevinden. Deze gebieden worden inzichtelijk gemaakt door het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, op de website van het RIVM-CIb en de VWA. Huisartsen en mensen die in het gebied wonen, kunnen dan alert zijn op klachten die op Q-koorts duiden.
Hoe raken dieren besmet?
Dieren worden besmet door de omgeving waarin de bacterie voorkomt (mest, stro, hooi, et cetera). Daarnaast kunnen teken de ziekte van dier naar dier overdragen. Een dier kan met name bij lammeren of afkalven veel kiemen uitscheiden vooral als er zich problemen bij de geboorte voordoen zoals vroeggeboorte of doodgeboren jongen.
Hoeveel dieren zijn in Nederland besmet?
Van rundvee is bekend dat bij ruim 50% van de Nederlandse melkveebedrijven de dieren contact hebben gehad met de bacterie. Dat wil nog niet zeggen dat ze de bacterie ook uitscheiden. Er zijn geen aanwijzingen dat in Nederland runderen een rol spelen bij de overdracht van de Q-koortsbacterie naar mensen. De bacterie komt ook al jaren bij geiten en schapen voor, in 2008 werd de bacterie bij 8% van de geiten en 2,5% van de schapen gevonden. Er bestaat nog geen behandeling bij dieren die Q-koorts voorkomt.
- 8 maart 2010